โซลาร์ On-grid, Hybrid, Off-grid ต่างกันยังไง

ตรวจข้อมูลล่าสุด 21 พ.ย. 2569 · ตัวเลขคำนวณจากอัตราชุดวันที่ 21 พ.ย. 2569
สรุปสั้น ๆ
บ้านส่วนใหญ่ติดระบบ On-grid คือต่อกับไฟการไฟฟ้า ไม่มีแบตเตอรี่ ราคาถูกที่สุด แต่ไฟดับแล้วใช้ไม่ได้
Hybrid มีแบตเตอรี่เก็บไฟไว้ใช้ตอนเย็นหรือตอนไฟดับ ราคาสูงขึ้นมาก ส่วน Off-grid ไม่ต่อการไฟฟ้าเลย
ระบบไหนก็ตาม ไฟจากแผงมีเฉพาะตอนมีแดด ความคุ้มจึงขึ้นกับว่าบ้านใช้ไฟตอนกลางวันมากแค่ไหน

โซลาร์เซลล์ผลิตไฟยังไง

แผงโซลาร์แปลงแสงแดดเป็นไฟฟ้ากระแสตรง (DC) อินเวอร์เตอร์แปลงเป็นไฟกระแสสลับ (AC) 220 โวลต์แบบเดียวกับไฟบ้าน แล้วจ่ายเข้าตู้ไฟของบ้าน เครื่องใช้ไฟฟ้าดึงไฟจากแผงก่อน ถ้าไม่พอค่อยดึงจากการไฟฟ้า
แผงผลิตไฟตามความแรงของแดด เริ่มผลิตตอนเช้า สูงสุดช่วงเที่ยง แล้วลดลงจนหยุดตอนเย็น วันฟ้าครึ้มผลิตได้น้อยลง และกลางคืนไม่ผลิตเลย

ระบบ 3 แบบ

On-grid: ต่อกับไฟการไฟฟ้า ไม่มีแบตเตอรี่

• ใช้ไฟจากแผงก่อน ขาดเท่าไรดึงจากการไฟฟ้าอัตโนมัติ ไฟเกินไหลออกไปที่สาย (ขายคืนได้ถ้าเข้าโครงการ)
• ราคาถูกที่สุด คืนทุนเร็วที่สุด ระบบขั้นต่ำของโครงการโซลาร์ภาคประชาชนคือแผงกับอินเวอร์เตอร์ ซึ่งก็คือระบบแบบนี้
• ข้อเสีย: ไฟการไฟฟ้าดับ ระบบหยุดด้วย

Hybrid: ต่อการไฟฟ้า + แบตเตอรี่

• เก็บไฟส่วนเกินตอนกลางวันไว้ในแบตเตอรี่ ใช้ตอนเย็นหรือกลางคืน
• ต้องใช้อินเวอร์เตอร์แบบ Hybrid และแบตเตอรี่ ราคาเพิ่มขึ้นมาก
• อินเวอร์เตอร์ Hybrid หลายรุ่นมีช่องจ่ายไฟสำรองให้วงจรที่เลือกไว้ใช้ตอนไฟดับ แต่ไม่ใช่ทุกรุ่น ถามผู้ติดตั้งว่ารุ่นที่เสนอทำได้ไหม
• ติดแบตเตอรี่ร่วมกับโครงการได้: กฟน. ระบุว่านโยบายไม่ได้ห้ามติดระบบกักเก็บพลังงาน แต่ต้องทำตามข้อกำหนดของการไฟฟ้าและแจ้งการไฟฟ้า

Off-grid: ไม่ต่อการไฟฟ้าเลย

• ใช้ไฟจากแผงและแบตเตอรี่อย่างเดียว ต้องออกแบบให้พอใช้ทั้งวันทั้งคืนรวมวันฟ้าครึ้มหลายวัน
• เหมาะกับสวน ไร่ หรือบ้านที่สายไฟฟ้าเข้าไม่ถึง สำหรับบ้านในเมืองมักแพงเกินจำเป็น
• ไม่ได้ขายไฟคืนและไม่ได้สิทธิที่ผูกกับมิเตอร์ของการไฟฟ้า

ไฟดับแล้วทำไมระบบ On-grid ใช้ไม่ได้

เมื่อไฟการไฟฟ้าดับ อินเวอร์เตอร์ On-grid ต้องหยุดจ่ายไฟทันที เพราะถ้ายังจ่ายไฟเข้าสาย ช่างที่กำลังซ่อมสายไฟอาจโดนไฟดูดได้ (เรียกว่าการป้องกันการจ่ายไฟแบบแยกโดด หรือ anti-islanding) ข้อกำหนดของ กฟน. และ กฟภ. บังคับให้อินเวอร์เตอร์ที่ต่อกับระบบมีการป้องกันนี้ เช่น กฟภ. กำหนดให้ตัดการเชื่อมต่อภายใน 1 วินาที ถ้าต้องการไฟตอนไฟดับต้องเป็น Hybrid ที่มีช่องจ่ายไฟสำรอง

ทำไมไฟที่ใช้ตอนกลางวันสำคัญที่สุด

ระบบ On-grid ไม่มีที่เก็บไฟ ไฟที่บ้านใช้ไม่ทันจะไหลออกไปขายได้หน่วยละ 2.20 บาท หรือไม่ได้เงินเลยถ้าไม่ได้เข้าโครงการขายไฟ ระบบขนาดเท่ากันในบ้านที่ใช้ไฟต่างกันจึงประหยัดได้ไม่เท่ากัน
พฤติกรรม
ไฟที่ใช้เอง
ค่าไฟหลังติด
มีคนอยู่บ้านทั้งวัน / WFH
55%
1,500 บาท
อยู่บ้านกลางวันบางวัน
42%
1,800 บาท
ออกไปทำงานทั้งวัน
28%
2,200 บาท
ระบบ 5 kW บ้านค่าไฟ 3,000 บาท/เดือน กรุงเทพฯ · ไฟที่ใช้เอง = สัดส่วนของไฟที่ผลิตแล้วใช้ในบ้านทันที
ย้ายการใช้ไฟมาตอนกลางวันช่วยได้มากโดยไม่ต้องลงทุนเพิ่ม เช่น ตั้งเวลาเครื่องซักผ้า ปั๊มน้ำ หรือชาร์จรถไฟฟ้าตอนกลางวัน

บ้านควรเลือกแบบไหน

• บ้านในเมืองทั่วไป: On-grid คุ้มที่สุด
• ไฟดับบ่อย หรือมีอุปกรณ์ที่ต้องมีไฟตลอด เช่น ตู้แช่ อุปกรณ์การแพทย์: Hybrid โดยยอมจ่ายเพิ่มเพื่อความสะดวก ไม่ใช่เพื่อคืนทุน
• สวน ไร่ บ้านพักที่สายไฟฟ้าเข้าไม่ถึง: Off-grid
• อยากเผื่ออนาคต: เลือกอินเวอร์เตอร์ที่รองรับการต่อแบตเตอรี่ภายหลัง (ถามผู้ติดตั้งก่อนว่ารุ่นนั้นอยู่ในรายชื่อที่การไฟฟ้ารับรอง)

คำถามที่พบบ่อย

ไฟดับแล้วโซลาร์ On-grid ใช้ได้ไหม

ไม่ได้ อินเวอร์เตอร์ On-grid ต้องหยุดจ่ายไฟทันทีเมื่อไฟการไฟฟ้าดับ เพื่อไม่ให้ไฟไหลย้อนเข้าสายที่ช่างกำลังซ่อม แม้กลางวันแดดจัดก็ใช้ไฟจากแผงไม่ได้จนกว่าไฟจะกลับมา

บ้านทั่วไปควรติดระบบแบบไหน

บ้านในเมืองที่ไฟฟ้าเข้าถึงส่วนใหญ่เหมาะกับ On-grid เพราะราคาถูกที่สุดและคืนทุนเร็วที่สุด Hybrid เหมาะกับบ้านที่ไฟดับบ่อยหรือต้องมีไฟสำรอง ส่วน Off-grid เหมาะกับที่ที่ไม่มีสายไฟฟ้าเข้าถึง

ติดระบบ Hybrid มีแบตเตอรี่ เข้าโครงการโซลาร์ภาคประชาชนได้ไหม

ได้ กฟน. ระบุว่านโยบายไม่ได้ห้ามติดแบตเตอรี่ ระบบขั้นต่ำของโครงการคือแผงกับอินเวอร์เตอร์ แบตเตอรี่เป็นส่วนเสริมที่ต้องได้มาตรฐาน มอก. หรือ IEC และควรแจ้งการไฟฟ้า แต่ยังไม่มีข้อกำหนดชัดเจนว่าค่าแบตเตอรี่นับรวมในเงินสนับสนุน หรือไฟจากแบตเตอรี่ขายคืนได้หรือไม่